{"id":10014,"date":"2021-08-23T07:15:10","date_gmt":"2021-08-23T05:15:10","guid":{"rendered":"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/?post_type=sage_glossary&#038;p=10014"},"modified":"2026-01-30T09:58:11","modified_gmt":"2026-01-30T08:58:11","slug":"horodatage-electronique-definition","status":"publish","type":"sage_glossary","link":"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/glossaire\/horodatage-electronique-definition\/","title":{"rendered":"Horodatage \u00e9lectronique : d\u00e9finition"},"content":{"rendered":"<header class=\"entry-header has-dark-background-color entry-header--has-illustration entry-header--has-illustration--generic\">\n\t<div class=\"container\">\n\t\t<div class=\"entry-header__row row align-center\">\n\t\t\t<div class=\"col col-lg-7 col-xlg-6 entry-header__content\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"component component-single-header\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"entry-header__misc text--subtitle text--uppercase text--small\">\n\t\t\t\t\t\t\t<a href=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/glossaire\/\" class=\"entry-header__link\">D\u00e9finition<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t<div class=\"entry-title-wrapper\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"entry-title\">\n\t\t\t\t\t\tHorodatage \u00e9lectronique : d\u00e9finition\t\t\t\t\t<\/h1>\n\t\t\t\t<\/div>\n\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n\t\t<div class=\"single-post-details container\">\n\t\t<div class=\"col\">\n\t\t\t<span class=\"reading-time\"> min de lecture<\/span>\n\t\t<button\n\t\t\ttype=\"button\"\n\t\t\tclass=\"social-share-button button button--icon button--secondary js-social-share-button\"\n\t\t\tdata-share-title=\"Horodatage \u00e9lectronique : d\u00e9finition\"\n\t\t\tdata-share-url=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/glossaire\/horodatage-electronique-definition\/\"\n\t\t\tdata-share-text=\"Veuillez lire cet article int\u00e9ressant\"\n\t\t>\n\t\t\t<span class=\"social-share-button__share-label\">Partager<\/span>\n\t\t\t<span class=\"social-share-button__copy-label\" hidden>Copier le lien<\/span>\n\t\t\t<span class=\"social-share-button__copy-tooltip\" aria-hidden=\"true\" hidden>Copi\u00e9<\/span>\n\t\t<\/button>\n\n\t\t\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n\t<\/header>\n\n\n\n<p>L\u2019horodatage \u00e9lectronique consiste \u00e0 apposer une heure ou une date de r\u00e9f\u00e9rence infalsifiable sur une facture \u00e9lectronique ou tout autre document d\u00e9mat\u00e9rialis\u00e9. C\u2019est une condition indispensable pour certifier l\u2019existence d\u2019un document, en assurer la conformit\u00e9 et la non-modification. Une \u00e9tape indispensable pour le d\u00e9ploiement de solutions cloud et <a href=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/glossaire\/edi-echange-de-donnees-informatise-definition\/\">EDI<\/a>, jusqu\u2019\u00e0 l\u2019archivage \u00e0 valeur probante.<\/p>\n\n\n<?xml encoding=\"utf-8\" ?><div class=\"wp-block-yoast-seo-table-of-contents yoast-table-of-contents\"><ul><li><a href=\"#h-qu-est-ce-que-l-horodatage-electronique\" data-level=\"2\">Qu&rsquo;est-ce que l&rsquo;horodatage &eacute;lectronique ?<\/a><\/li><li><a href=\"#h-a-quoi-sert-l-horodatage-electronique\" data-level=\"2\">&Agrave; quoi sert l&rsquo;horodatage &eacute;lectronique ?<\/a><\/li><li><a href=\"#h-dans-quels-cas-utiliser-l-horodatage-numerique\" data-level=\"2\">Dans quels cas utiliser l&rsquo;horodatage num&eacute;rique ?<\/a><\/li><li><a href=\"#h-comment-fonctionne-l-horodatage-numerique\" data-level=\"2\">Comment fonctionne l&rsquo;horodatage num&eacute;rique ?<\/a><\/li><li><a href=\"#h-quelles-conditions-pour-garantir-l-horodatage-electronique\" data-level=\"2\">Quelles conditions pour garantir l&rsquo;horodatage &eacute;lectronique ?<\/a><\/li><li><a href=\"#h-faut-il-conserver-le-document-de-base-horodate\" data-level=\"2\">Faut-il conserver le document de base horodat&eacute; ?<\/a><\/li><\/ul><\/div>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-qu-est-ce-que-l-horodatage-electronique\">Qu\u2019est-ce que l\u2019horodatage \u00e9lectronique ?<\/h2>\n\n\n\n<p>L\u2019<strong>horodatage<\/strong> est un peu le cousin de la <strong>signature \u00e9lectronique<\/strong> : celle-ci appose un nom \u00e0 un fichier tandis que l\u2019horodatage appose <strong>une date<\/strong>. Tous les deux servent \u00e0 garantir <strong>l&rsquo;int\u00e9grit\u00e9 et l\u2019authenticit\u00e9<\/strong> du document et peuvent \u00eatre associ\u00e9s pour renforcer la <a href=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/glossaire\/cybersecurite-definition-de-la-cybersecurite\/\">s\u00e9curit\u00e9<\/a> d\u2019une <a href=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/dematerialisation\/facture-electronique\/\">facture \u00e9lectronique<\/a> par exemple. Tous types de documents peuvent \u00eatre horodat\u00e9s : des fichiers texte, audio, vid\u00e9o, des images en format doc, pdf, jpg, msg, zip, etc.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-a-quoi-sert-l-horodatage-electronique\">\u00c0 quoi sert l\u2019horodatage \u00e9lectronique ?<\/h2>\n\n\n\n<p>L\u2019horodatage am\u00e8ne la preuve irr\u00e9futable :<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>que le document num\u00e9rique <strong>n\u2019a pas \u00e9t\u00e9 modifi\u00e9<\/strong> depuis la date appos\u00e9e ;<\/li>\n\n\n\n<li>que le document respecte les <strong>d\u00e9lais l\u00e9gaux<\/strong>, la date de l\u2019horodatage faisant foi comme un cachet de la Poste. Il sert par exemple d\u2019accus\u00e9 de r\u00e9ception ;<\/li>\n\n\n\n<li>de la <strong>tra\u00e7abilit\u00e9 des actions<\/strong> attach\u00e9es au cycle de vie du document num\u00e9rique : il permet de dater sa cr\u00e9ation, sa gestion (droits d\u2019acc\u00e8s, authenticit\u00e9, \u00e9volution, en conservant par exemple un suivi des modifications effectu\u00e9es et l\u2019int\u00e9grit\u00e9 des versions ant\u00e9rieures), sa diffusion (par exemple comme accus\u00e9 de r\u00e9ception opposable), sa conservation (comme pr\u00e9vention contre la destruction des documents avant les p\u00e9riodes d\u2019archivage l\u00e9gal).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-dans-quels-cas-utiliser-l-horodatage-numerique\">Dans quels cas utiliser l&rsquo;horodatage num\u00e9rique ?<\/h2>\n\n\n\n<p>L\u2019<strong>horodatage num\u00e9rique<\/strong> peut \u00eatre utilis\u00e9 pour se prot\u00e9ger, par exemple dans le cadre d&rsquo;innovations ou de cr\u00e9ations (description d\u2019un concept, code informatique\u2026). Il permet de prouver leur ant\u00e9riorit\u00e9 sans passer par un d\u00e9p\u00f4t de brevet.<\/p>\n\n\n\n<p>Il permet \u00e9galement de certifier tout type de document (contrat, mail, courrier, facture \u00e9lectronique\u2026), de garantir des heures de transactions (achats, <a href=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/glossaire\/ventes-definition-et-analyse-des-ventes-en-entreprise\/\">ventes<\/a>) ou de prouver le consentement des utilisateurs dans le respect de la RGPD. Il peut aussi prouver la pr\u00e9sence des employ\u00e9s dans certains cas (t\u00e9l\u00e9travail, arr\u00eat de travail, etc.), apporter la preuve d\u2019\u00e9changes avec les <a href=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/glossaire\/fournisseurs-definition-du-fournisseur-en-gestion-dentreprise\/\">fournisseurs<\/a> ou les clients, ou encore permettre le respect des d\u00e9lais l\u00e9gaux d\u2019<a href=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/glossaire\/archivage-definition-de-larchivage-de-la-comptabilite\/\">archivage<\/a> et de conservation d\u2019un document dans le cadre de l\u2019archivage \u00e0 valeur probante.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-comment-fonctionne-l-horodatage-numerique\">Comment fonctionne l\u2019horodatage num\u00e9rique ?<\/h2>\n\n\n\n<p>Pour h<strong>orodater<\/strong> des donn\u00e9es num\u00e9riques, il est n\u00e9cessaire d\u2019obtenir des <strong>jetons d\u2019horodatage<\/strong> (<em>timestamp<\/em>) aupr\u00e8s d\u2019un <strong>prestataire de service d\u2019horodatage \u00e9lectronique (PSHE)<\/strong>, organisme de confiance tiers qui utilise du mat\u00e9riel s\u00e9curis\u00e9 conforme, ou aupr\u00e8s d\u2019une autorit\u00e9 d\u2019horodatage (AH). Cette derni\u00e8re doit se conformer \u00e0 un certain nombre d\u2019obligations figurant dans la <strong>norme RFC 3161<\/strong> pour obtenir ce statut.<\/p>\n\n\n\n<p>La proc\u00e9dure se fait via une application client qui cr\u00e9e un identifiant unique pour le document \u00e0 horodater. Elle l\u2019envoie ensuite \u00e0 <strong>l\u2019autorit\u00e9 d\u2019horodatage<\/strong> ou au <strong>prestataire<\/strong>.<br>\nLes jetons, re\u00e7us par l&rsquo;application cliente puis enregistr\u00e9s dans la signature du document ou du code, permettent de <strong>sceller les donn\u00e9es<\/strong> <strong>en apposant une datation<\/strong> \u00e0 la seconde pr\u00e8s, qui peut ensuite \u00eatre utilis\u00e9e comme un \u00e9l\u00e9ment de preuve. Lorsque le fichier est ouvert ult\u00e9rieurement, l&rsquo;application est capable de comparer avec l\u2019original. Si des donn\u00e9es ont \u00e9t\u00e9 modifi\u00e9es apr\u00e8s l\u2019horodatage du fichier, la v\u00e9rification \u00e9choue et g\u00e9n\u00e8re des messages d\u2019alerte.<br>\n\u00c0 noter : certaines solutions de signature \u00e9lectronique int\u00e8grent automatiquement le syst\u00e8me d\u2019horodatage pour g\u00e9rer totalement l\u2019envoi et la signature de documents \u00e9lectroniques.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-quelles-conditions-pour-garantir-l-horodatage-electronique\">Quelles conditions pour garantir l\u2019horodatage \u00e9lectronique ?<\/h2>\n\n\n\n<p>Les ordinateurs et logiciels utilisent eux-m\u00eames un <strong>syst\u00e8me d\u2019horloge<\/strong> qui date le fichier. Mais dans la mesure o\u00f9 la date et l\u2019heure appliqu\u00e9es peuvent \u00eatre modifi\u00e9es manuellement sur le fichier, cela ne permet pas d\u2019accorder une <strong>valeur juridique<\/strong> \u00e0 la date de cr\u00e9ation du document. Idem pour les applications en ligne qui permettent de conna\u00eetre la date de cr\u00e9ation ou de modification d\u2019un document, ou celle du dernier acc\u00e8s au fichier, qui ne sont pas non plus consid\u00e9r\u00e9es par la loi comme des dispositifs d\u2019horodatage fiables.<br>\nPour garantir l\u2019existence, l\u2019int\u00e9grit\u00e9 et l\u2019ant\u00e9riorit\u00e9 de ses donn\u00e9es et documents \u00e9lectroniques, il faut n\u00e9cessairement avoir recours \u00e0 un <strong>syst\u00e8me d\u2019horodatage certifi\u00e9,<\/strong> et donc se tourner vers un organisme de confiance tiers qui utilise du mat\u00e9riel s\u00e9curis\u00e9 conforme ou \u00e0 une autorit\u00e9 d\u2019horodatage (AH) qui respecte les obligations \u00e9dict\u00e9es par la norme RFC 3161.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-faut-il-conserver-le-document-de-base-horodate\">Faut-il conserver le document de base horodat\u00e9 ?<\/h2>\n\n\n\n<p>L\u2019horodatage permet de certifier un document via la cr\u00e9ation d\u2019un jeton d\u2019horodatage, mais <strong>le document original doit tout de m\u00eame \u00eatre conserv\u00e9<\/strong> en tant que partie int\u00e9grante de la preuve \u00e9lectronique.<\/p>\n\n\n\n<p>Ces articles peuvent \u00e9galement vous int\u00e9resser :<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/dematerialisation-des-factures-guide\/\">Le guide de la d\u00e9mat\u00e9rialisation, vecteur de tra\u00e7abilit\u00e9 et de fiabilit\u00e9 du traitement des factures<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/dematerialisation-facture-bonnes-pratiques\/\">D\u00e9mat\u00e9rialisation des factures : les bonnes pratiques \u00e0 mettre en place<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/facture-electronique-que-doit-elle-contenir-transmettre\/\">Facture \u00e9lectronique : que doit-elle contenir ?<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n<div class=\"single-cta\">\n\t<div class=\"single-cta__positioner\">\n\t\t<div class=\"single-cta__wrapper has-dark-background-color\">\n\t\t\t<div class=\"single-cta__content\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"single-cta__title h3\">Inscrivez-vous \u00e0 la e-newsletter mensuelle<\/h2>\n\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a\n\t\t\t\t\t\thref=\"#gate-a947ade1-e692-455f-94ce-a275d72a9a11\"\n\t\t\t\t\t\tclass=\"single-cta__button button button--primary\"\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t>Je m&#039;abonne<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\n\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"779\" src=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/spreadsheets-1024x779-1.jpg\" class=\"single-cta__image\" alt=\"\" loading=\"lazy\" srcset=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/spreadsheets-1024x779-1.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (min-width: 48em) 33vw, 100vw\" \/>\t\t\t<\/div>\n<\/div>\n\n<section class=\"more-topics alignfull has-grey-light-background-color wp-block-sage-post-topics\">\n\t<div class=\"container\">\n\t\t<div class=\"row\">\n\t\t\t<div class=\"col col-12 col-lg-4\">\n\t\t\t\t<h3 class=\"more-topics__title h2\">Parcourir plus de sujets depuis cet article<\/h3>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<div class=\"col col-12 col-lg-8\">\n\t\t\t\t<ul class=\"post-tags__list\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<li class=\"post-tags__item\">\n\t\t\t\t\t\t\t<a href=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/tag\/daf-directeur-administratif-financier\/\" class=\"post-tags__link button button--secondary\">\n\t\t\t\t\t\t\t\tDAF &#8211; Directeur Administratif &amp; Financier\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t<\/li>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<li class=\"post-tags__item\">\n\t\t\t\t\t\t\t<a href=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/tag\/edi\/\" class=\"post-tags__link button button--secondary\">\n\t\t\t\t\t\t\t\tEDI\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t<\/li>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<li class=\"post-tags__item\">\n\t\t\t\t\t\t\t<a href=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/tag\/ia-digitalisation\/\" class=\"post-tags__link button button--secondary\">\n\t\t\t\t\t\t\t\tIA-Digitalisation\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t<\/li>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/ul>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n<\/section>\n\n<div class=\"alignfull wp-block-sage-related-posts\">\n\t<section class=\"related-posts card-grid has-dark-background-color\">\n\t<div class=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"row\">\n\t\t\t\t<div class=\"col\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"related-posts__heading related-posts__heading--featured h1\">Explorez plus d&#039;articles<\/h2>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\n\t\t\t<div class=\"row related-posts__featured\">\n\t\t\t\t<div class=\"col card-grid__item\">\n\t\t\t\t\t<article\n\t\tclass=\"card-post related-post related-post-0 post-29967 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-croissance-et-strategie-clients tag-erp tag-facture-electronique tag-gestion-des-stocks tag-ia-digitalisation business_type-petites-et-moyennes-entreprises industry-industrie card-post--is-clickable\"\n>\n\t<div class=\"card-post__media-wrapper\">\n\t\t<figure class=\"card-post__media\">\n\t\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"1297\" height=\"810\" src=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2023\/09\/GettyImages-1468520185-1297x810.jpg\" class=\"card-post__image\" alt=\"ERP Life Sciences : comment une fili\u00e8re sp\u00e9cialis\u00e9e accompagne les industriels de sant\u00e9\" loading=\"lazy\" srcset=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2023\/09\/GettyImages-1468520185-684x384.jpg 684w, https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2023\/09\/GettyImages-1468520185-768x479.jpg 768w, https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2023\/09\/GettyImages-1468520185-1297x810.jpg 1297w\" sizes=\"auto, (min-width: 48em) 250px, (min-width: 30em) 100vw, 100vw\" \/>\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t<\/div>\n\n\t<div class=\"card-post__content\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"card-post__label\">Recommand\u00e9<\/div>\n\t\t\n\t\t\t\t\t<div class=\"card-post__meta\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"card-post__meta-text\"><span class=\"posted-on \"><time class=\"entry-date published\" datetime=\"2026-06-19T14:31:19+02:00\">19 juin 2026<\/time><\/span><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"card-post__meta-text\"><span class=\"reading-time\">6 min de lecture<\/span><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\n\t\t<p class=\"card-post__title h3\">\n\t\t\t\t\t\t\t<a\n\t\t\t\t\tclass=\"card-post__title-link\"\n\t\t\t\t\thref=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/erp-filiere-life-sciences\/\"\n\t\t\t\t>\n\t\t\t\n\t\t\tERP Life Sciences : comment une fili\u00e8re sp\u00e9cialis\u00e9e accompagne les industriels de sant\u00e9\n\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t<\/p>\n\n\t\t\n\t\t\t\t\t<p class=\"card-post__description\">\n\t\t\t\tLes industriels de la sant\u00e9 doivent r\u00e9pondre \u00e0 des exigences croissantes en mati\u00e8re de conformit\u00e9, de tra\u00e7abilit\u00e9 et de performance. D\u00e9couvrez comment la fili\u00e8re Sage X3 Life Sciences combine expertise m\u00e9tier, ERP verticalis\u00e9 et innovation pour accompagner leur transformation num\u00e9rique.\t\t\t<\/p>\n\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\n\t<\/article>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\n\t\t\t\t\t<div class=\"row related-posts__non-featured\">\n\t\t\t\t<div class=\"col col-12\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"related-posts__heading related-posts__heading--more h4\">En savoir plus sur ce sujet<\/h2>\n\t\t\t\t<\/div>\n\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t<div class=\"col col-6 col-lg-3 card-grid__item\">\n\t\t\t\t\t\t<article\n\t\tclass=\"card-post related-post related-post-1 post-29913 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-interviews-clients tag-btp-batiment tag-erp tag-ia-digitalisation tag-temoignages-clients business_type-petites-et-moyennes-entreprises industry-negoce\"\n>\n\t\t\t<a\n\t\t\tclass=\"card-post__link\"\n\t\t\thref=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/duobat-profite-de-gisements-de-progres-integres-temoignage\/\"\n\t\t\t\t\t>\n\t\t\t<figure class=\"card-post__media card-post__media--video\">\n\t\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"684\" height=\"384\" src=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2026\/06\/duobat-temoignage-sage-x3-article-684x384.jpg\" class=\"card-post__image\" alt=\"Duobat : profiter des gisements de progr\u00e8s int\u00e9gr\u00e9s \u00e0 son ERP I Sage Advice France\" loading=\"lazy\" srcset=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2026\/06\/duobat-temoignage-sage-x3-article-684x384.jpg 684w, https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2026\/06\/duobat-temoignage-sage-x3-article-768x432.jpg 768w, https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2026\/06\/duobat-temoignage-sage-x3-article-1440x810.jpg 1440w\" sizes=\"auto, (min-width: 48em) 250px, (min-width: 30em) 100vw, 100vw\" \/>\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"card-post__play-video\">\n\t\t\t\t\t\t<svg role=\"presentation\" aria-hidden=\"true\" focusable=\"false\" class=\"card-post__play-icon svg-icon\" width=\"28\" height=\"28\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 33 36\"><path d=\"M3.947.936C1.889 1.016 0 2.661 0 4.878v27.11c0 2.956 3.36 4.896 5.999 3.463l24.965-13.555c2.715-1.474 2.715-5.451 0-6.925L6 1.416a3.96 3.96 0 0 0-2.052-.48Zm.032 2.6c.232-.001.475.058.713.187L29.66 17.28c.986.535.986 1.774 0 2.309L4.692 33.144c-.952.517-1.999-.088-1.999-1.155V4.878c0-.533.261-.95.642-1.17.19-.11.411-.171.644-.172\" \/><\/svg>\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/figure>\n\n\t\t\n\t\t\t\t\t<div class=\"card-post__meta\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<svg role=\"presentation\" aria-hidden=\"true\" focusable=\"false\" width=\"24\" height=\"24\" class=\"card-post__meta-icon svg-icon\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 24 24\"><path d=\"M5.25 3C3.74 3 2.5 4.24 2.5 5.75v12.5C2.5 19.76 3.74 21 5.25 21h14c1.51 0 2.75-1.24 2.75-2.75V5.75C22 4.24 20.76 3 19.25 3zm0 1.5h14c.699 0 1.25.551 1.25 1.25v12.5a1.24 1.24 0 0 1-1.25 1.25h-14A1.24 1.24 0 0 1 4 18.25V5.75c0-.699.551-1.25 1.25-1.25m.25.75a.5.5 0 0 0-.5.5v.5a.5.5 0 0 0 .5.5H6a.5.5 0 0 0 .5-.5v-.5a.5.5 0 0 0-.5-.5zm13 0a.5.5 0 0 0-.5.5v.5a.5.5 0 0 0 .5.5h.5a.5.5 0 0 0 .5-.5v-.5a.5.5 0 0 0-.5-.5zm-8.25 2.751A1.248 1.248 0 0 0 9 9.251v5.5c0 .442.231.849.613 1.074.389.231.846.237 1.239.021l5.001-2.751c.396-.219.646-.639.646-1.094s-.25-.876-.646-1.095l-.001-.001-5.002-2.751a1.25 1.25 0 0 0-.601-.153zM5.5 8.25a.5.5 0 0 0-.5.5v.5a.5.5 0 0 0 .5.5H6a.5.5 0 0 0 .5-.5v-.5a.5.5 0 0 0-.5-.5zm13 0a.5.5 0 0 0-.5.5v.5a.5.5 0 0 0 .5.5h.5a.5.5 0 0 0 .5-.5v-.5a.5.5 0 0 0-.5-.5zm-8 1.423L14.731 12 10.5 14.328zm-5 1.577a.5.5 0 0 0-.5.5v.5a.5.5 0 0 0 .5.5H6a.5.5 0 0 0 .5-.5v-.5a.5.5 0 0 0-.5-.5zm13 0a.5.5 0 0 0-.5.5v.5a.5.5 0 0 0 .5.5h.5a.5.5 0 0 0 .5-.5v-.5a.5.5 0 0 0-.5-.5zm-13 3a.5.5 0 0 0-.5.5v.5a.5.5 0 0 0 .5.5H6a.5.5 0 0 0 .5-.5v-.5a.5.5 0 0 0-.5-.5zm13 0a.5.5 0 0 0-.5.5v.5a.5.5 0 0 0 .5.5h.5a.5.5 0 0 0 .5-.5v-.5a.5.5 0 0 0-.5-.5zm-13 3a.5.5 0 0 0-.5.5v.5a.5.5 0 0 0 .5.5H6a.5.5 0 0 0 .5-.5v-.5a.5.5 0 0 0-.5-.5zm13 0a.5.5 0 0 0-.5.5v.5a.5.5 0 0 0 .5.5h.5a.5.5 0 0 0 .5-.5v-.5a.5.5 0 0 0-.5-.5z\" \/><\/svg>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"card-post__meta-text\"><span class=\"posted-on \"><time class=\"entry-date published\" datetime=\"2026-06-19T10:00:00+02:00\">19 juin 2026<\/time><\/span><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"card-post__meta-text\"><span class=\"reading-time\">5 min de lecture<\/span><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\n\t\t<p class=\"card-post__title h5\">\n\t\t\tDuobat\u00a0: profiter des gisements de progr\u00e8s int\u00e9gr\u00e9s \u00e0 son ERP\u00a0\t\t<\/p>\n\n\t\t\t<\/a>\n\t\n\t\n\t\t\n\t\n\t<\/article>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t<div class=\"col col-6 col-lg-3 card-grid__item\">\n\t\t\t\t\t\t<article\n\t\tclass=\"card-post related-post related-post-2 post-29919 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-croissance-et-strategie-clients tag-erp tag-ia-digitalisation tag-sage-on-air-podcast business_type-petites-et-moyennes-entreprises industry-services\"\n>\n\t\t\t<a\n\t\t\tclass=\"card-post__link\"\n\t\t\thref=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/quelles-reponses-aux-defis-de-la-restauration-multisites\/\"\n\t\t\t\t\t>\n\t\t\t<figure class=\"card-post__media\">\n\t\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"684\" height=\"384\" src=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2026\/06\/Vignette-2222x1250-NH-684x384.jpg\" class=\"card-post__image\" alt=\"Quelle r\u00e9ponse aux d\u00e9fis de la restauration multisites ? I Sage Advice France\" loading=\"lazy\" srcset=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2026\/06\/Vignette-2222x1250-NH-684x384.jpg 684w, https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2026\/06\/Vignette-2222x1250-NH-768x432.jpg 768w, https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2026\/06\/Vignette-2222x1250-NH-1440x810.jpg 1440w\" sizes=\"auto, (min-width: 48em) 250px, (min-width: 30em) 100vw, 100vw\" \/>\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/figure>\n\n\t\t\n\t\t\t\t\t<div class=\"card-post__meta\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"card-post__meta-text\"><span class=\"posted-on \"><time class=\"entry-date published\" datetime=\"2026-06-18T10:00:00+02:00\">18 juin 2026<\/time><\/span><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"card-post__meta-text\"><span class=\"reading-time\">5 min de lecture<\/span><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\n\t\t<p class=\"card-post__title h5\">\n\t\t\tQuelle r\u00e9ponse aux d\u00e9fis de la restauration multisites ?\t\t<\/p>\n\n\t\t\t<\/a>\n\t\n\t\n\t\t\n\t\n\t<\/article>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t<div class=\"col col-6 col-lg-3 card-grid__item\">\n\t\t\t\t\t\t<article\n\t\tclass=\"card-post related-post related-post-3 post-29790 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-digitalisation-et-tendances tag-cabinet-expert-comptable tag-facture-electronique tag-ia-digitalisation business_type-expertise-comptable industry-services\"\n>\n\t\t\t<a\n\t\t\tclass=\"card-post__link\"\n\t\t\thref=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/intelligence-artificielle-comptable\/\"\n\t\t\t\t\t>\n\t\t\t<figure class=\"card-post__media\">\n\t\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"684\" height=\"384\" src=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2023\/09\/GettyImages-1478421401-684x384.jpg\" class=\"card-post__image\" alt=\"Intelligence artificielle\" loading=\"lazy\" srcset=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2023\/09\/GettyImages-1478421401-684x384.jpg 684w, https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2023\/09\/GettyImages-1478421401-768x432.jpg 768w, https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2023\/09\/GettyImages-1478421401.jpg 1440w\" sizes=\"auto, (min-width: 48em) 250px, (min-width: 30em) 100vw, 100vw\" \/>\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/figure>\n\n\t\t\n\t\t\t\t\t<div class=\"card-post__meta\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"card-post__meta-text\"><span class=\"posted-on \"><time class=\"entry-date published\" datetime=\"2026-05-19T10:00:00+02:00\">19 mai 2026<\/time><\/span><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"card-post__meta-text\"><span class=\"reading-time\">8 min de lecture<\/span><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\n\t\t<p class=\"card-post__title h5\">\n\t\t\tIntelligence artificielle : \u00e0 l\u2019origine d\u2019un changement de mod\u00e8le des cabinets ?\t\t<\/p>\n\n\t\t\t<\/a>\n\t\n\t\n\t\t\n\t\n\t<\/article>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t<div class=\"col col-6 col-lg-3 card-grid__item\">\n\t\t\t\t\t\t<article\n\t\tclass=\"card-post related-post related-post-4 post-29783 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-guides-et-modeles-gratuits tag-facture-electronique tag-ia-digitalisation business_type-artisans-et-petites-entreprises business_type-petites-et-moyennes-entreprises industry-services\"\n>\n\t\t\t<a\n\t\t\tclass=\"card-post__link\"\n\t\t\thref=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/guide-gestion-financiere-restauration-multisites\/\"\n\t\t\t\t\t>\n\t\t\t<figure class=\"card-post__media\">\n\t\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"684\" height=\"384\" src=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2022\/04\/GettyImages-1297061487-684x384.jpg\" class=\"card-post__image\" alt=\"gestion financi\u00e8re restauration multisites\" loading=\"lazy\" srcset=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2022\/04\/GettyImages-1297061487-684x384.jpg 684w, https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2022\/04\/GettyImages-1297061487-768x432.jpg 768w, https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2022\/04\/GettyImages-1297061487-1440x810.jpg 1440w\" sizes=\"auto, (min-width: 48em) 250px, (min-width: 30em) 100vw, 100vw\" \/>\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/figure>\n\n\t\t\n\t\t\t\t\t<div class=\"card-post__meta\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<svg role=\"presentation\" aria-hidden=\"true\" focusable=\"false\" width=\"24\" height=\"24\" class=\"card-post__meta-icon svg-icon\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 24 24\"><path d=\"M11.988 2.989a.75.75 0 0 0-.739.761v10.689l-1.72-1.72a.75.75 0 0 0-.957-.099.75.75 0 0 0-.315.776c.031.146.104.28.211.384l3 3a.75.75 0 0 0 1.06 0l3-3a.76.76 0 0 0 .231-.533.74.74 0 0 0-.22-.538q-.108-.106-.247-.164c-.139-.058-.191-.057-.291-.056s-.198.022-.29.061-.174.097-.243.169l-1.72 1.72V3.75a.76.76 0 0 0-.22-.541.76.76 0 0 0-.542-.22zM5.75 8.5C4.24 8.5 3 9.74 3 11.25v7C3 19.76 4.24 21 5.75 21h12.5c1.51 0 2.75-1.24 2.75-2.75v-7c0-1.51-1.24-2.75-2.75-2.75h-3a.76.76 0 0 0-.537.216.74.74 0 0 0-.223.535.76.76 0 0 0 .223.535.74.74 0 0 0 .537.216h3c.699 0 1.25.551 1.25 1.25v7a1.24 1.24 0 0 1-1.25 1.25H5.75a1.24 1.24 0 0 1-1.25-1.25v-7c0-.699.551-1.25 1.25-1.25h3a.76.76 0 0 0 .537-.216.74.74 0 0 0 .223-.535.76.76 0 0 0-.223-.535.75.75 0 0 0-.537-.216z\" \/><\/svg>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"card-post__meta-text\"><span class=\"posted-on \"><time class=\"entry-date published\" datetime=\"2026-05-13T20:05:56+02:00\">13 mai 2026<\/time><\/span><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"card-post__meta-text\"><span class=\"reading-time\">3 min de lecture<\/span><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\n\t\t<p class=\"card-post__title h5\">\n\t\t\tGuide : Gestion financi\u00e8re restauteurs et traiteurs multisites\t\t<\/p>\n\n\t\t\t<\/a>\n\t\n\t\n\t\t\n\t\n\t<\/article>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n<\/section>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>L\u2019horodatage \u00e9lectronique consiste \u00e0 apposer une heure ou une date de r\u00e9f\u00e9rence infalsifiable sur une facture \u00e9lectronique ou tout autre document d\u00e9mat\u00e9rialis\u00e9. C\u2019est une condition indispensable pour certifier l\u2019existence d\u2019un document, en assurer la conformit\u00e9 et la non-modification. Une \u00e9tape indispensable pour le d\u00e9ploiement de solutions cloud et EDI, jusqu\u2019\u00e0 l\u2019archivage \u00e0 valeur probante. Qu\u2019est-ce [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1128,"featured_media":0,"template":"","meta":{"_sage_video":false,"footnotes":""},"tags":[605,209,224],"class_list":["post-10014","sage_glossary","type-sage_glossary","status-publish","hentry","tag-daf-directeur-administratif-financier","tag-edi","tag-ia-digitalisation"],"distributor_meta":false,"distributor_terms":false,"distributor_media":false,"distributor_original_site_name":"Sage Advice France","distributor_original_site_url":"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog","push-errors":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/api\/wp\/v2\/sage_glossary\/10014","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/api\/wp\/v2\/sage_glossary"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/api\/wp\/v2\/types\/sage_glossary"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/api\/wp\/v2\/users\/1128"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/api\/wp\/v2\/sage_glossary\/10014\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/api\/wp\/v2\/media?parent=10014"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/api\/wp\/v2\/tags?post=10014"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}