{"id":20888,"date":"2024-07-09T09:15:00","date_gmt":"2024-07-09T07:15:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/?post_type=sage_glossary&#038;p=20888"},"modified":"2026-03-17T15:25:08","modified_gmt":"2026-03-17T14:25:08","slug":"calcul-cout-main-doeuvre-btp","status":"publish","type":"sage_glossary","link":"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/glossaire\/calcul-cout-main-doeuvre-btp\/","title":{"rendered":"Calcul du co\u00fbt de la main d\u2019\u0153uvre en BTP"},"content":{"rendered":"<header class=\"entry-header has-dark-background-color entry-header--has-illustration entry-header--has-illustration--generic\">\n\t<div class=\"container\">\n\t\t<div class=\"entry-header__row row align-center\">\n\t\t\t<div class=\"col col-lg-7 col-xlg-6 entry-header__content\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"component component-single-header\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"entry-header__misc text--subtitle text--uppercase text--small\">\n\t\t\t\t\t\t\t<a href=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/glossaire\/\" class=\"entry-header__link\">D\u00e9finition<\/a>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t<div class=\"entry-title-wrapper\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"entry-title\">\n\t\t\t\t\t\tCalcul du co\u00fbt de la main d\u2019\u0153uvre en BTP\t\t\t\t\t<\/h1>\n\t\t\t\t<\/div>\n\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n\t\t<div class=\"single-post-details container\">\n\t\t<div class=\"col\">\n\t\t\t<span class=\"reading-time\"> min de lecture<\/span>\n\t\t<button\n\t\t\ttype=\"button\"\n\t\t\tclass=\"social-share-button button button--icon button--secondary js-social-share-button\"\n\t\t\tdata-share-title=\"Calcul du co\u00fbt de la main d\u2019\u0153uvre en BTP\"\n\t\t\tdata-share-url=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/glossaire\/calcul-cout-main-doeuvre-btp\/\"\n\t\t\tdata-share-text=\"Veuillez lire cet article int\u00e9ressant\"\n\t\t>\n\t\t\t<span class=\"social-share-button__icon social-share-button__icon--share\">\n\t\t\t\t<svg aria-hidden=\"true\" class=\"svg-icon\" focusable=\"false\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"18\" height=\"18\" viewbox=\"0 0 1024 1024\"><path d=\"M768 106.5q-62 0-105.5 44t-43.5 105q0 10 2.5 18.5a268 268 0 0 1 4.5 17.5l-256 128q-21-26-50-41.5t-64-15.5q-62 0-105.5 44t-43.5 105q0 62 43.5 106t105.5 44q35 0 64-16t50-41l256 128q-2 9-4.5 17.5t-2.5 17.5q0 62 43.5 106t105.5 44 105.5-44 43.5-106q0-61-43.5-105t-105.5-44q-35 0-64 15.5t-50 41.5l-256-128q2-9 4.5-17.5t2.5-18.5q0-9-2.5-17.5a268 268 0 0 1-4.5-17.5l256-128q21 25 50 41t64 16q62 0 105.5-44t43.5-106q0-61-43.5-105t-105.5-44m0 64q36 0 60.5 25t24.5 60q0 36-24.5 61t-60.5 25-60.5-25-24.5-61q0-35 24.5-60t60.5-25m-512 256q36 0 60.5 25t24.5 60q0 36-24.5 61t-60.5 25-60.5-25-24.5-61q0-35 24.5-60t60.5-25m512 256q36 0 60.5 25t24.5 60q0 36-24.5 61t-60.5 25-60.5-25-24.5-61q0-35 24.5-60t60.5-25\" \/><\/svg>\t\t\t<\/span>\n\t\t\t<span class=\"social-share-button__icon social-share-button__icon--copy\" hidden>\n\t\t\t\t<svg aria-hidden=\"true\" class=\"svg-icon\" focusable=\"false\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"18\" height=\"18\" viewbox=\"0 0 1024 1024\"><path d=\"M698 85.5q-45 0-88.5 17.5T531 154.5l-430 431q-3 2-4.5 4.5t-3.5 5.5q-1 3-1.5 6t-.5 6q0 4 .5 7t1.5 6 3 5.5a54 54 0 0 0 4 4.5q3 3 5.5 4.5t5.5 2.5q3 2 6 2.5t6 .5 6.5-1 6.5-2 5.5-3a54 54 0 0 0 4.5-4l430-431q51-50 122-50t121 50q51 51 51 122t-51 121l-406 406q-26 27-62.5 27t-63.5-27q-26-26-26-62.5t26-62.5l328-328q3-2 4.5-4.5t3.5-5.5q1-3 1.5-6t.5-6q0-4-.5-7t-1.5-6-3-5.5a54 54 0 0 0-4-4.5q-3-3-5.5-4.5t-5.5-2.5q-3-2-6-2.5t-6-.5-6.5 1-6.5 2-5.5 3a54 54 0 0 0-4.5 4l-328 328q-44 44-44 107.5t44 108.5q45 44 108.5 44t107.5-44l406-407q35-34 52-77 17-44 17-89t-17-89q-17-43-52-78-34-34-77.5-51.5T698 85.5\" \/><\/svg>\t\t\t<\/span>\n\t\t\t<span class=\"social-share-button__share-label\">Partager<\/span>\n\t\t\t<span class=\"social-share-button__copy-label\" hidden>Copier le lien<\/span>\n\t\t\t<span class=\"social-share-button__copy-tooltip\" aria-hidden=\"true\" hidden>Copi\u00e9<\/span>\n\t\t<\/button>\n\n\t\t\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n\t<\/header>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Estimer correctement le co\u00fbt de la main-d\u2019\u0153uvre permet non seulement de pr\u00e9voir les d\u00e9penses mais aussi d&rsquo;optimiser les ressources humaines et financi\u00e8res. T-Voici ce qu\u2019il faut savoir pour optimiser la gestion de vos chantiers.<\/p>\n\n\n<?xml encoding=\"utf-8\" ?><div class=\"wp-block-yoast-seo-table-of-contents yoast-table-of-contents\"><ul><li><a href=\"#pourquoi\" data-level=\"2\">Pourquoi calculer le co&ucirc;t de la main-d&rsquo;&oelig;uvre ?<\/a><\/li><li><a href=\"#bases\" data-level=\"2\">Les bases du calcul de la main-d&rsquo;&oelig;uvre<\/a><\/li><li><a href=\"#logiciel\" data-level=\"2\">Pourquoi utiliser un logiciel de gestion&nbsp;?<\/a><\/li><\/ul><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><div class=\"single-cta\">\n\t<a\n\t\tclass=\"button button--primary gate-851dd0bc-5954-43df-ae86-5bca6372cd67\"\n\t\trole=\"button\"\n\t\tdata-button-location=\"content_area\"\n\t\thref=\"#gate-851dd0bc-5954-43df-ae86-5bca6372cd67\"\n\t>T\u00e9l\u00e9chargez le Guide \u00ab\u00a0Professionnels du b\u00e2timent : adoptez les bons indicateurs de performance !\u00a0\u00bb<\/a>\n<\/div>\n<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"pourquoi\"><strong>Pourquoi calculer le co\u00fbt de la main-d&rsquo;\u0153uvre ?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Une estimation pr\u00e9cise du co\u00fbt de la main-d\u2019\u0153uvre permet de pr\u00e9parer des budgets r\u00e9alistes et de pr\u00e9venir les d\u00e9passements. Ainsi, une bonne estimation permet de proposer des devis comp\u00e9titifs tout en assurant une marge b\u00e9n\u00e9ficiaire ad\u00e9quate.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">En outre, en optimisant l&rsquo;utilisation de la main-d&rsquo;\u0153uvre, vous r\u00e9duirez les co\u00fbts inutiles et \u00e0 am\u00e9liorerez l&rsquo;efficacit\u00e9.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Enfin, suivre les co\u00fbts r\u00e9els par rapport aux pr\u00e9visions permet d&rsquo;ajuster les strat\u00e9gies en temps r\u00e9el et de prendre des d\u00e9cisions inform\u00e9es.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"bases\"><strong>Les bases du calcul de la main-d&rsquo;\u0153uvre<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pour calculer le co\u00fbt de la main-d&rsquo;\u0153uvre en BTP, plusieurs \u00e9l\u00e9ments doivent \u00eatre pris en compte :<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Salaire horaire<\/strong> : il s&rsquo;agit du co\u00fbt brut pay\u00e9 \u00e0 l&rsquo;ouvrier par heure de travail. Ce salaire inclut souvent les charges sociales et les cotisations patronales.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Temps de travail<\/strong> : le nombre d&rsquo;heures n\u00e9cessaires pour accomplir une t\u00e2che ou un projet sp\u00e9cifique.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Co\u00fbts indirects<\/strong> : les frais g\u00e9n\u00e9raux tels que les \u00e9quipements, les assurances, les formations, et les co\u00fbts administratifs.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">La formule de base pour calculer le co\u00fbt de la main-d&rsquo;\u0153uvre est la suivante :<br><strong>Co\u00fbt&nbsp;de&nbsp;la&nbsp;main-d\u2019\u0153uvre = salaire&nbsp;horaire x temps&nbsp;de&nbsp;travail + co\u00fbts&nbsp;indirects<\/strong><\/p>\n\n\n\n<section class=\"wp-block-sage-container is-constrained is-style-jade\"><div class=\"sage-container__inner\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Exemple <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Le salaire horaire brut d&rsquo;un ouvrier est de 20 \u20ac, que le projet n\u00e9cessite 100 heures de travail et que les co\u00fbts indirects sont estim\u00e9s \u00e0 500 \u20ac. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Le co\u00fbt total de la main-d&rsquo;\u0153uvre sera : <strong>(20\u2009\u20ac\u00d7100\u2009heures) +500\u2009\u20ac=2500\u2009\u20ac<\/strong><\/p>\n<\/div><\/section>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-le-facteur-temps\"><strong>Le facteur temps<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Le temps est une variable cruciale dans l&rsquo;estimation des co\u00fbts. La dur\u00e9e d&rsquo;un projet influe directement sur le co\u00fbt total de la main-d&rsquo;\u0153uvre. Une mauvaise estimation du temps peut entra\u00eener des d\u00e9passements budg\u00e9taires importants. Voici quelques points \u00e0 consid\u00e9rer :<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>La planification d\u00e9taill\u00e9e des t\u00e2ches permet d&rsquo;estimer plus pr\u00e9cis\u00e9ment le temps n\u00e9cessaire.<\/li>\n\n\n\n<li>La pr\u00e9vision d\u2019une marge pour les impr\u00e9vus est essentielle pour \u00e9viter les surprises.<\/li>\n\n\n\n<li>La productivit\u00e9 des salari\u00e9s peut varier en fonction de plusieurs facteurs (exp\u00e9rience, conditions de travail, motivation), impactant ainsi le temps requis.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-le-calcul-du-tarif-au-kilometre\"><strong>Le calcul du tarif au kilom\u00e8tre<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pour les projets n\u00e9cessitant des d\u00e9placements, il est important d&rsquo;inclure le tarif au kilom\u00e8tre dans l&rsquo;estimation des co\u00fbts. Ce tarif couvre g\u00e9n\u00e9ralement les frais de carburant, l&rsquo;usure du v\u00e9hicule, et les frais de maintenance.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">La formule pour calculer le co\u00fbt des d\u00e9placements est&nbsp;: <strong>Co\u00fbt&nbsp;des&nbsp;d\u00e9placements=distance&nbsp;totale&nbsp;(km)\u00d7tarif&nbsp;par&nbsp;km<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Par exemple, si un ouvrier doit parcourir 50 kilom\u00e8tres par jour pour se rendre sur le chantier et que le tarif est de 0,5 \u20ac par km, le co\u00fbt des d\u00e9placements sur un mois (20 jours de travail) serait : <br><strong>(50\u2009km\u00d70,5\u2009\u20ac) \u00d720\u2009jours=500\u2009\u20ac<\/strong><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"h-le-prix-des-materiaux\"><strong>Le prix des mat\u00e9riaux<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Le co\u00fbt des mat\u00e9riaux est une autre composante cl\u00e9 dans l&rsquo;estimation des co\u00fbts de projets en BTP. Une estimation pr\u00e9cise du co\u00fbt des mat\u00e9riaux permet d&rsquo;\u00e9viter les surco\u00fbts et d&rsquo;assurer la qualit\u00e9 des travaux. Voici les \u00e9l\u00e9ments \u00e0 int\u00e9grer :<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Une \u00e9valuation pr\u00e9cise des quantit\u00e9s de mat\u00e9riaux n\u00e9cessaires pour \u00e9viter les surplus ou les manques.<\/li>\n\n\n\n<li>Le co\u00fbt de chaque unit\u00e9 de mat\u00e9riau, qui peut varier en fonction des fournisseurs et des fluctuations du march\u00e9.<\/li>\n\n\n\n<li>Les frais associ\u00e9s au transport des mat\u00e9riaux jusqu&rsquo;au chantier et leur stockage s\u00e9curis\u00e9.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"logiciel\"><strong>Pourquoi utiliser un logiciel de gestion&nbsp;?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">L&rsquo;utilisation d\u2019un <a href=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/btp-batiment\/logiciels\/\">logiciel de gestion BTP<\/a> offre de nombreux avantages \u00e0 chaque \u00e9tape de vos chantiers.<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>Vous calculez avec pr\u00e9cision les co\u00fbts de la main-d&rsquo;\u0153uvre, des mat\u00e9riaux et des d\u00e9placements. En outre l\u2019automatisation des calculs et de la planification r\u00e9duit consid\u00e9rablement le temps consacr\u00e9 aux t\u00e2ches administratives.<\/li>\n\n\n\n<li>Vous suivez en temps r\u00e9el les progr\u00e8s du chantier et les co\u00fbts, ce qui facilite la mise en place d\u2019ajustements si n\u00e9cessaires.<\/li>\n\n\n\n<li>Vous g\u00e9n\u00e9rez des rapports d\u00e9taill\u00e9s et des analyses qui vous permettent de prendre des d\u00e9cisions inform\u00e9es et d&rsquo;am\u00e9liorer les futures estimations de co\u00fbts.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Une estimation pr\u00e9cise et rigoureuse des co\u00fbts (main d\u2019\u0153uvre, mat\u00e9riaux, d\u00e9placements\u2026) constitue la cl\u00e9 de vo\u00fbte d&rsquo;une gestion de projet efficace et rentable en BTP. En vous appuyant sur un logiciel, vous optimisez vos ressources et proposer des devis comp\u00e9titifs tout en garantissant des marges b\u00e9n\u00e9ficiaires.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ces articles peuvent \u00e9galement vous int\u00e9resser&nbsp;:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/gestion-de-chantier-digitale\/\">Gestion de chantier : la voie de l&rsquo;efficacit\u00e9 est digitale<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/btp-automatiser-gestion-chantiers\/\">Gestion de chantier : les 4 b\u00e9n\u00e9fices de l\u2019automatisation<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/btp-durabilite-responsabilite-pme\/\">BTP : quels enjeux de durabilit\u00e9 et de responsabilit\u00e9 soci\u00e9tale pour les PME ?<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/calcul-penalites-retard-paiement\/\">Calcul des p\u00e9nalit\u00e9s de retard de paiement<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<div class=\"single-cta gated-content\">\n\t<div class=\"single-cta__positioner on-scroll-highlight__target\">\n\t\t<div class=\"single-cta__wrapper has-dark-background-color\">\n\t\t\t<div class=\"single-cta__content\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"single-cta__title h3\">Professionnels du b\u00e2timent, adoptez les bons indicateurs de performance !<\/h2>\n\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a\n\t\t\t\t\t\thref=\"#gate-851dd0bc-5954-43df-ae86-5bca6372cd67\"\n\t\t\t\t\t\tclass=\"single-cta__button button button--primary\"\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t>T\u00e9l\u00e9chargez gratuitement le guide<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\n\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"1251\" height=\"810\" src=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2020\/12\/prof-du-batiment-indicateurs-de-performance-guide_CTA-1251x810.jpg\" class=\"single-cta__image\" alt=\"prof-du-batiment-indicateurs-de-performance-guide_CTA\" loading=\"lazy\" srcset=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2020\/12\/prof-du-batiment-indicateurs-de-performance-guide_CTA-1251x810.jpg 1251w\" sizes=\"auto, (min-width: 48em) 33vw, 100vw\" \/>\t\t\t<\/div>\n<\/div>\n\n\n<div class=\"single-cta\">\n\t<div class=\"single-cta__positioner on-scroll-highlight__target\">\n\t\t<div class=\"single-cta__wrapper has-dark-background-color\">\n\t\t\t<div class=\"single-cta__content\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<h2 class=\"single-cta__title h3\">Inscrivez-vous \u00e0 la e-newsletter mensuelle<\/h2>\n\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<a\n\t\t\t\t\t\thref=\"#gate-a947ade1-e692-455f-94ce-a275d72a9a11\"\n\t\t\t\t\t\tclass=\"single-cta__button button button--primary\"\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t>Je m&#039;abonne<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\n\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"779\" src=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/spreadsheets-1024x779-1.jpg\" class=\"single-cta__image\" alt=\"\" loading=\"lazy\" srcset=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/spreadsheets-1024x779-1.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (min-width: 48em) 33vw, 100vw\" \/>\t\t\t<\/div>\n<\/div>\n\n<section class=\"more-topics alignfull has-grey-light-background-color wp-block-sage-post-topics\">\n\t<div class=\"container\">\n\t\t<div class=\"row\">\n\t\t\t<div class=\"col col-12 col-lg-4\">\n\t\t\t\t<h3 class=\"more-topics__title h2\">Parcourir plus de sujets depuis cet article<\/h3>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<div class=\"col col-12 col-lg-8\">\n\t\t\t\t<ul class=\"post-tags__list\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<li class=\"post-tags__item\">\n\t\t\t\t\t\t\t<a href=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/tag\/artisans\/\" class=\"post-tags__link button button--secondary\">\n\t\t\t\t\t\t\t\tBTP &#8211; b\u00e2timent\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t<\/li>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<li class=\"post-tags__item\">\n\t\t\t\t\t\t\t<a href=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/tag\/comptabilite\/\" class=\"post-tags__link button button--secondary\">\n\t\t\t\t\t\t\t\tComptabilit\u00e9\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t<\/li>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<li class=\"post-tags__item\">\n\t\t\t\t\t\t\t<a href=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/tag\/devis-et-gestion-commerciale\/\" class=\"post-tags__link button button--secondary\">\n\t\t\t\t\t\t\t\tDevis et Gestion Commerciale\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t<\/li>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/ul>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n<\/section>\n\n<div class=\"alignfull wp-block-sage-related-posts\">\n\t<section class=\"related-posts card-grid has-dark-background-color\">\n\t<div class=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"row\">\n\t\t\t\t<div class=\"col\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"related-posts__heading related-posts__heading--featured h1\">Explorez plus d&#039;articles<\/h2>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\n\t\t\t<div class=\"row related-posts__featured\">\n\t\t\t\t<div class=\"col card-grid__item\">\n\t\t\t\t\t<article\n\t\tclass=\"card-post related-post related-post-0 post-30545 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-digitalisation-et-tendances category-legal-et-reglementation tag-comptabilite tag-facture-electronique tag-fiscalite-impot business_type-artisans-et-petites-entreprises business_type-petites-et-moyennes-entreprises industry-btp industry-industrie industry-negoce industry-services card-post--is-clickable\"\n>\n\t<div class=\"card-post__media-wrapper\">\n\t\t<figure class=\"card-post__media\">\n\t\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"713\" src=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/GettyImages-695882618_high-1024x713-1.jpg\" class=\"card-post__image\" alt=\"Arrhes ou acompte : la mention sur votre devis qui peut co\u00fbter 50 euros par facture\" loading=\"lazy\" srcset=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/GettyImages-695882618_high-1024x713-1-684x384.jpg 684w, https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/GettyImages-695882618_high-1024x713-1-768x535.jpg 768w, https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/GettyImages-695882618_high-1024x713-1.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (min-width: 48em) 250px, (min-width: 30em) 100vw, 100vw\" \/>\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t<\/div>\n\n\t<div class=\"card-post__content\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"card-post__label\">Recommand\u00e9<\/div>\n\t\t\n\t\t\t\t\t<div class=\"card-post__meta\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"card-post__meta-text\"><span class=\"posted-on \"><time class=\"entry-date published\" datetime=\"2026-11-10T09:30:00+01:00\">10 novembre 2026<\/time><\/span><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"card-post__meta-text\"><span class=\"reading-time\">18 min de lecture<\/span><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\n\t\t<p class=\"card-post__title h3\">\n\t\t\t\t\t\t\t<a\n\t\t\t\t\tclass=\"card-post__title-link\"\n\t\t\t\t\thref=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/facture-electronique-arrhes-acompte-afnor\/\"\n\t\t\t\t>\n\t\t\t\n\t\t\tArrhes ou acompte : la mention sur votre devis qui peut co\u00fbter 50 euros par facture\n\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t<\/p>\n\n\t\t\n\t\t\t\t\t<p class=\"card-post__description\">\n\t\t\t\tUn client verse 30 % \u00e0 la r\u00e9servation. Par exemple pour s\u00e9curiser le b\u00e9n\u00e9fice futur d\u2019un buffet de mariage ou de la r\u00e9novation de sa salle de bain. \nAu fait, ces 30 % : arrhes ou acompte ? En droit, il y a une vraie diff\u00e9rence et la somme vers\u00e9e n\u2019a pas la m\u00eame fonction. Mais avec la facture \u00e9lectronique, cette question ajoute l\u2019enjeu de conformit\u00e9 \u00e0 la subtilit\u00e9 juridique. \nIl vaut mieux savoir \u00e0 quoi l\u2019on s\u2019expose avant de choisir de mentionner un terme ou l\u2019autre sur son devis\u2026\t\t\t<\/p>\n\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\n\t<\/article>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\n\t\t\t\t\t<div class=\"row related-posts__non-featured\">\n\t\t\t\t<div class=\"col col-12\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"related-posts__heading related-posts__heading--more h4\">En savoir plus sur ce sujet<\/h2>\n\t\t\t\t<\/div>\n\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t<div class=\"col col-6 col-lg-3 card-grid__item\">\n\t\t\t\t\t\t<article\n\t\tclass=\"card-post related-post related-post-1 post-30540 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-legal-et-reglementation tag-comptabilite tag-facture-electronique tag-pme-pmi business_type-artisans-et-petites-entreprises business_type-petites-et-moyennes-entreprises industry-btp industry-industrie industry-negoce industry-services\"\n>\n\t\t\t<a\n\t\t\tclass=\"card-post__link\"\n\t\t\thref=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/facture-electronique-fiscalite-pme\/\"\n\t\t\t\t\t>\n\t\t\t<figure class=\"card-post__media\">\n\t\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"684\" height=\"384\" src=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/GettyImages-705002845_super-1024x683-1-684x384.jpg\" class=\"card-post__image\" alt=\"Facture \u00e9lectronique et fiscalit\u00e9 : le guide des PME\" loading=\"lazy\" srcset=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/GettyImages-705002845_super-1024x683-1-684x384.jpg 684w, https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/GettyImages-705002845_super-1024x683-1-768x512.jpg 768w, https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2021\/05\/GettyImages-705002845_super-1024x683-1.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (min-width: 48em) 250px, (min-width: 30em) 100vw, 100vw\" \/>\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/figure>\n\n\t\t\n\t\t\t\t\t<div class=\"card-post__meta\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"card-post__meta-text\"><span class=\"posted-on \"><time class=\"entry-date published\" datetime=\"2026-11-09T12:30:54+01:00\">9 novembre 2026<\/time><\/span><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"card-post__meta-text\"><span class=\"reading-time\">14 min de lecture<\/span><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\n\t\t<p class=\"card-post__title h5\">\n\t\t\tComment la facture \u00e9lectronique simplifie la fiscalit\u00e9 de votre PME ?\t\t<\/p>\n\n\t\t\t<\/a>\n\t\n\t\n\t\t\n\t\n\t<\/article>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t<div class=\"col col-6 col-lg-3 card-grid__item\">\n\t\t\t\t\t\t<article\n\t\tclass=\"card-post related-post related-post-2 post-30512 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-interviews-clients tag-devis-et-gestion-commerciale tag-erp tag-facture-electronique tag-temoignages-clients business_type-petites-et-moyennes-entreprises industry-services\"\n>\n\t\t\t<a\n\t\t\tclass=\"card-post__link\"\n\t\t\thref=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/temoignage-entreprise-services-btob-klanik-sage-intacct\/\"\n\t\t\t\t\t>\n\t\t\t<figure class=\"card-post__media\">\n\t\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"684\" height=\"384\" src=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2023\/02\/GettyImages-1314040262-1-684x384.jpg\" class=\"card-post__image\" alt=\"KLANIK, ESN de 800 personnes, pilote son activit\u00e9 et ses finances avec Sage Intacct\" loading=\"lazy\" srcset=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2023\/02\/GettyImages-1314040262-1-684x384.jpg 684w, https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2023\/02\/GettyImages-1314040262-1-768x432.jpg 768w, https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2023\/02\/GettyImages-1314040262-1-1440x810.jpg 1440w\" sizes=\"auto, (min-width: 48em) 250px, (min-width: 30em) 100vw, 100vw\" \/>\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/figure>\n\n\t\t\n\t\t\t\t\t<div class=\"card-post__meta\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"card-post__meta-text\"><span class=\"posted-on \"><time class=\"entry-date published\" datetime=\"2026-10-30T11:49:15+01:00\">30 octobre 2026<\/time><\/span><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"card-post__meta-text\"><span class=\"reading-time\">14 min de lecture<\/span><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\n\t\t<p class=\"card-post__title h5\">\n\t\t\tKLANIK, ESN de 800 personnes, pilote son activit\u00e9 et ses finances avec Sage Intacct\t\t<\/p>\n\n\t\t\t<\/a>\n\t\n\t\n\t\t\n\t\n\t<\/article>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t<div class=\"col col-6 col-lg-3 card-grid__item\">\n\t\t\t\t\t\t<article\n\t\tclass=\"card-post related-post related-post-3 post-30361 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-interviews-clients tag-comptabilite tag-temoignages-clients tag-tpe-petite-entreprise business_type-artisans-et-petites-entreprises industry-services\"\n>\n\t\t\t<a\n\t\t\tclass=\"card-post__link\"\n\t\t\thref=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/temoignage-l-expresso-bar-tabac-sage\/\"\n\t\t\t\t\t>\n\t\t\t<figure class=\"card-post__media\">\n\t\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"684\" height=\"384\" src=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2022\/04\/GettyImages-1315440356-684x384.jpg\" class=\"card-post__image\" alt=\"L\u2019Expresso fait l\u2019administratif le temps de boire un caf\u00e9 avec Sage\" loading=\"lazy\" srcset=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2022\/04\/GettyImages-1315440356-684x384.jpg 684w, https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2022\/04\/GettyImages-1315440356-768x432.jpg 768w, https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2022\/04\/GettyImages-1315440356-1440x810.jpg 1440w\" sizes=\"auto, (min-width: 48em) 250px, (min-width: 30em) 100vw, 100vw\" \/>\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/figure>\n\n\t\t\n\t\t\t\t\t<div class=\"card-post__meta\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"card-post__meta-text\"><span class=\"posted-on \"><time class=\"entry-date published\" datetime=\"2026-10-16T09:43:05+02:00\">16 octobre 2026<\/time><\/span><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"card-post__meta-text\"><span class=\"reading-time\">6 min de lecture<\/span><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\n\t\t<p class=\"card-post__title h5\">\n\t\t\tAvec Sage, l\u2019\u00e9tablissement L\u2019Expresso fait son administratif le temps de boire un caf\u00e9\t\t<\/p>\n\n\t\t\t<\/a>\n\t\n\t\n\t\t\n\t\n\t<\/article>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t<div class=\"col col-6 col-lg-3 card-grid__item\">\n\t\t\t\t\t\t<article\n\t\tclass=\"card-post related-post related-post-4 post-30339 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-digitalisation-et-tendances tag-cabinet-expert-comptable tag-comptabilite tag-ia-digitalisation business_type-expertise-comptable industry-services\"\n>\n\t\t\t<a\n\t\t\tclass=\"card-post__link\"\n\t\t\thref=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/expert-comptable-ia-dernier-kilometre-sage\/\"\n\t\t\t\t\t>\n\t\t\t<figure class=\"card-post__media\">\n\t\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"684\" height=\"384\" src=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2024\/10\/BrandShoot-LND_June2024_Financial-Services_0077-684x384.jpg\" class=\"card-post__image\" alt=\"Expert-comptable et IA : Sage, dernier kilom\u00e8tre de confiance\" loading=\"lazy\" srcset=\"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2024\/10\/BrandShoot-LND_June2024_Financial-Services_0077-684x384.jpg 684w, https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2024\/10\/BrandShoot-LND_June2024_Financial-Services_0077-768x512.jpg 768w, https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/wp-content\/uploads\/sites\/4\/2024\/10\/BrandShoot-LND_June2024_Financial-Services_0077-1214x810.jpg 1214w\" sizes=\"auto, (min-width: 48em) 250px, (min-width: 30em) 100vw, 100vw\" \/>\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t<\/figure>\n\n\t\t\n\t\t\t\t\t<div class=\"card-post__meta\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"card-post__meta-text\"><span class=\"posted-on \"><time class=\"entry-date published\" datetime=\"2026-10-12T09:00:00+02:00\">12 octobre 2026<\/time><\/span><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<span class=\"card-post__meta-text\"><span class=\"reading-time\">12 min de lecture<\/span><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\n\t\t<p class=\"card-post__title h5\">\n\t\t\tPourquoi la valeur de l&rsquo;expert-comptable se joue-t-elle sur le \u00ab\u00a0dernier kilom\u00e8tre\u00a0\u00bb de la donn\u00e9e ?\t\t<\/p>\n\n\t\t\t<\/a>\n\t\n\t\n\t\t\n\t\n\t<\/article>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n<\/section>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Estimer correctement le co\u00fbt de la main-d\u2019\u0153uvre permet non seulement de pr\u00e9voir les d\u00e9penses mais aussi d&rsquo;optimiser les ressources humaines et financi\u00e8res. T-Voici ce qu\u2019il faut savoir pour optimiser la gestion de vos chantiers. Pourquoi calculer le co\u00fbt de la main-d&rsquo;\u0153uvre ? Une estimation pr\u00e9cise du co\u00fbt de la main-d\u2019\u0153uvre permet de pr\u00e9parer des budgets [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1589,"featured_media":0,"template":"","meta":{"_sage_video":false,"footnotes":""},"tags":[302,70,150],"class_list":["post-20888","sage_glossary","type-sage_glossary","status-publish","hentry","tag-artisans","tag-comptabilite","tag-devis-et-gestion-commerciale"],"distributor_meta":false,"distributor_terms":false,"distributor_media":false,"distributor_original_site_name":"Sage Advice France","distributor_original_site_url":"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog","push-errors":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/api\/wp\/v2\/sage_glossary\/20888","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/api\/wp\/v2\/sage_glossary"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/api\/wp\/v2\/types\/sage_glossary"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/api\/wp\/v2\/users\/1589"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/api\/wp\/v2\/sage_glossary\/20888\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/api\/wp\/v2\/media?parent=20888"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sage.com\/fr-fr\/blog\/api\/wp\/v2\/tags?post=20888"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}